Op zoek naar een mooi, leuk en uniek kado? Ga in nieuw scherm naar mijn schrijfboekjes en pasfotoboekjes-site.
Of bekijk de kleurrijke schilderijen-expositie van m'n broer.







Het Bildt



Een hedendaags historisch reisverslag van de route










Versie 0.3, 20 juni 2020 

Het Bildt
Stiens Leeuwarden Oudebildtzijl

'Kruistocht in Spijkerbroek'
'Rondje om Zwitserland'
'weekendje Noord-Groningen'
'Ontdekking van de Vrije Friezen'
'Hanzesteden aan de Oostzee'
'Friesland - provincie in Nederland'
'Friesland uit het veen'
'Aan de oevers van de Schelde'
'Rondom de Gelderse IJssel'
'Binnen en rondom de Westfriese Omringdijk'
'De Ommelanden'
Dit is alweer ons tiende reisverslag, behorend bij de Ontdekking van de Vrije Friezen en de handelende Friezen. Wederom verbrokkeld in twee plekken in de regio. De eerste week zullen we doorbrengen in Het Bildt en de tweede week rijden we langs de IJssel. Dat zal een vervolg op 'Rondom de Gelderse IJssel' zijn.
Het verhaal van de Friezen, die wonen op het land en water tussen het Zwin en de Wezer en het literatuuronderzoek brengt ons dit jaar bij het laatste gewonnen gebied in de huidige provincie Friesland.

Deze reis zal - als laatste deel van het onontgonnen gebied in de provincie - deze drieluik afsluiten.
De vorige twee delen 'Friesland - provincie in Nederland' en 'Friesland uit het veen' bezochten we in de periode 2013 - 2019 en worden nog steeds aangevuld met tussentijdse bezoekjes.
Dit jaar gaan we in het land wroeten dat sinds begin 16e eeuw is ontnomen aan de zee. Hoe dit in z'n werk is gegaan zullen we hopelijk de komende dagen ontdekken. Tevens zullen we uitstapjes maken naar 'het oude land' in de omgeving.

Voor het gemak is de route hierbij geplaatst. Klik op de route-afbeelding voor een vergroting in een nieuw scherm.
Of u klikt op de Google-maps link, om de route hierin te volgen.
Ook voor de foto's en andere afbeeldingen geldt: klik op de afbeelding voor een vergroting in nieuw scherm.
Reist u weer mee?

achtergrondskaart
momenteel:
bron bewerkte (detail, vierkant, verlicht en kleurvermindering) achtergrondskaart: KK3584 kaart De Bildt foto: Peter Karstkarel, Tresoar, licentie (CC BY-NC 4.0)

(wisselkaart)
bron bewerkte achtergrondskaart: Kaart van de grenzen der voormalige Middelzee behoorende by de Verhandelingen van P. Brouwer Pz. en W. Eekhoff over dat onderwerp. - Leeuwarden : L. Schierbeek, 1834 Geschiedenis Stiens




Dag 1: van huis naar Ouwe Syl

kaart 1

Op deze verjaardag vertrekken we nog later dan gebruikelijk, bij aanvang van onze vakanties. Het is nog net geen middag, wanneer we de snelweg richting het noorden nemen. Bij het - voor ons - nieuwe knooppunt Heerenveen, nemen we door een verkeerde fly-over in het hoofd, de verkeerde afslag. Hierdoor rijden juist niet naar het noorden, maar weer naar het zuiden.
Een goed begin van de vakantie, zullen we maar zeggen. Gelukkig volgt al snel een afslag dat ons ook naar het noorden kan leiden. De eveneens nieuwe A32 begeleidt ons golvend door twee nieuwe Akwadukts naar het voltooide knooppunt met de A31 dat ons westwaarts om Leeuwarden leidt.
De N383 en N398 brengen ons tenslotte na zo'n drie uur rustig rijden in Stiens.


      Stiens
Over de Juckemaleane, Nije Poarte en Skilwei bereiken we het centrum, waar we de wagen parkeren voor de Jumbo op de Pieter Jellessingel. Hier gaan we straks even de boodschappen doen.
Maar eerst gaan we aan de overkant van het kerkhof bij Grand Cafe De Smalle Brug onze eerste vakantie-cappuccino drinken.
Hierdoor komen we langs een nieuwbouwpand dat er, sinds de laatste dat we hier liepen op 15 december 2018 - op terugweg van de plaatsing van Jan Ketelaars "Wachten op hoog water" eerste vrouw, nog niet was. Toen was hier nog een gapend gat, op de plek waar eerst een pand stond met daarin Call me Telecom en Steakhouse en Pizzeria Palmyra 1.
Dat pand werd rond 1850 gebouwd 2 en was lange tijd het terrein van Hiddenga’s kruidenierszaak, dat hier vanaf 1918 van start ging. Vader Harmen Hiddenga (8-8-1904 - 21-7-1985 3) droeg het stokje over aan zijn zoons Hendrik Hiddenga (1928) en Gerben Hiddenga (1931). De kruidenierszaak maakte deel uit van het Collectieve Inkoopvereniging (CIV) ‘Oostergo’, een samenwerkingsverband van zelfstandige kruideniers. CIV sloot zich in 1945 aan bij Enkabé, de Nederlandse Kruideniers Bond (NKB), een landelijk keten. Hendrik Hiddenga was lange tijd bij het CIV toezichthoudend commissaris. Nadat de zaak begin 1980 stopte, trad hij in dienst bij Poiesz 4.
Voor de sloop van dit pand wordt 7 augustus 2017 een melding bij de gemeente ontvangen 5. Voor de bouw van deze twee woningen worden in de zomer van 2018 de vergunning (11026950) 6 aangevraagd. Die wordt eind oktober verleend, waarna de belanghebbenden nog 6 weken de tijd krijgen om bezwaar tegen deze beslissing aan te tekenen 7. Op 13 maart 2019 krijgt de aanvrager de vergunning, met gebruik van openbare ruimte 8.
Het resultaat is een prima in een rustig straatbeeld passend pand.
Omdat er op dat moment geen bladeren aan de bomen zaten, was dat een uitgelezen kans om de Grote of Sint Vituskerk er even van alle kanten op te zetten. Dat zou ons nu niet meer lukken. Maar over dat gebouw later meer. Eerst even een cappuccino en toiletgang.

Daarna de boodschappen voor minimaal het weekend, zodat we straks in ieder geval kunnen ontbijten en iets voor in de avond in huis hebben.

Na het boodschappen doen, komen we een dikke tien minuten later aan bij ons tijdelijk verblijf 't Laaisterplakky in Ouwe Syl. Dat is Oudebildtzijl in het Nederlands en Aldebiltsyl in het Fries. We worden hartelijk ontvangen door eigenaar Geertje Plantinga, waarna ze ons naar het verblijf begeleidt. Na de uitleg van enkele zaken, laden we de auto leeg en zetten we de spulletjes snel op hun plek. We willen namelijk nog voor sluitingstijd even langs een boekhandel in Leeuwarden om een 1:25.000 provincie-atlas te kunnen scoren.

noten:

1.
Google Street View - juli 2016;

2.
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) Pand ID 0081100000004909;

3.
Delpher: Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 01-08-1985 Familiebericht;

4.
Archieven.nl: Historisch Centrum Leeuwarden. Toegang 1610 Kruidenierszaak Enkabé Hiddinga te Stiens, 1952-1980;

5.
Overheid.nl: Gemeenteblad : Officiële uitgave van de gemeente Leeuwarderadeel, Nr. 144569, 21 augustus 2017 Melding;

6.
De Krant van toen: Huis aan Huis, 11 juli 2018, pagina 6 Vergunningen;

7.
De Krant van toen: Huis aan Huis, 31 oktober 2018, pagina 6 Vergunningen, Gemeenteblad : Officiële uitgave van de gemeente Leeuwarden, Nr. 229822, 30 oktober 2018 Vergunning;

8.
De Krant van toen: Huis aan Huis, 20 maart 2019, pagina 6 Vergunningen;

internetraadpleging: 5-6-2020



nieuwbouw Pieter Jellessingel, Stiens


bebouwingsgat Pieter Jellessingel, Stiens


De Smalle Brug, Stiens


Grote of Sint Vituskerk (noordzijde), Stiens


Grote of Sint Vituskerk (westzijde), Stiens


Grote of Sint Vituskerk (zuidzijde), Stiens


      Leeuwarden
In een klein half uurtje rijden we rustig naar Leeuwarden - in het Fries Ljouwert, in het Bildts Luwt en in het Stadsfries Liwwadden 1.
We parkeren de wagen naast het Westerpark in de Molenstraat, waar we van 8-18h twee uur mogen staan met de blauwe schijf, behalve op koopavonden. Na vragen aan een voorbijganger wanneer het hier koopavond is, kunnen we hier dus rustig gaan staan. Het was immers al na vieren.
We lopen via de Westersingel en Vrouwenpoortsbrug het oude centrum met verdedigingswal binnen.

route door Leeuwarden, 12-8-2014
kaart 12a Friesland uit het veen
Precies het stukje waar we de vorige keer - zomer 2014 - nog niet waren geweest. Via de Westerplantage lopen we zo de Nieuwestad binnen. Linea recta gaan we naar Boekhandel Van der Velde op zoek naar de Topografische Atlas - Friesland - 1:25.000. Maar in geen velden of wegen is deze te vinden. Hulp van het winkelpersoneel biedt uitkomst. Het is uitverkocht! En ook niet meer in de winkelvoorraad beschikbaar. Na nog een kijkje bij het tweedehands gedeelte, waar het ook niet aanwezig was, gaan we nog een poging doen bij de ANWB-winkel in de Ruiterskwartier. Maar ook dit blijkt tevergeefs. Soortgelijke alternatieven zijn er eigenlijk niet. Dus wat ons betreft mag de uitgever 12 Provinciën weer aan de bak met hun serie topografische atlassen van de Nederlandse provincies.
Maar goed, daaraan hebben wij nu niets.
We lopen daarom maar weer terug naar de Nieuwstad en komen zodoende door de Oude Lombardsteeg, Passage de la Baleine, waar we onder een project van de Mannen van Staal door lopen. Dit Walvisskelet, brengt de verbinding van Leeuwarden met de Middelzee terug. Immers Nieuwstad ligt in de Middelzee van weleer. Het is een zeer indrukkend werk met een afmeting van 60 x 3.40 x 7.80m. Het is een kunstwerk van Giny Vos (Rotterdam, 30-10-1959 2). Het werk werd op donderdagavond 27 augustus 2015, bij invallende schemering onthuld, door het essentiële onderdeel van het kunstwerk, de dynamische ledverlichting, aan te doen. Zo is dit steegje, waar nauwelijks iemand 's avonds en 's nachts nog door heen durfde of wilde, verworden tot de steeg met wereldse allure à la een Parijse passage. De onthulling werd verricht door Leeuwarder wethouders Sjoerd Feitsma en Henk Deinum 3.
We lopen over de Lange Pijp naar de terrassenzijde van Nieuwestad en bekijken wat er zoal op het menu staat.
Ter hoogte van de D. Martenapijp komen een prominente PvdA-politicus uit vervlogen tijden tegen 4. Anne Vondeling (Appelscha, 2-3-1916 - Mechelen, 22-11-1979) 5 was onder andere minister van Landbouw en minister van Financiën, werd partijleider en Kamervoorzitter.
Als Europarlementariër verongelukte hij met de auto. In 1967 had hij ook al eens een auto-ongeluk gehad. Sindsdien had hij rugklachten. Dat was ook de reden dat hij op de bewuste dag het grootste deel van de dag afwezig was geweest. Na het vorige ongeluk schreef hij als 'arbeidstherapie' Nasmaak en voorproef : een handvol ervaringen en ideeën, waarin hij onder andere de val van het kabinet Cals/Vondeling in de 'nacht van Schmelzer' beschreef als "moord met voorbedachten rade". Als Kamervoorzitter schreef hij in 1976 het opschuddende Tweede Kamer: lam of leeuw?, gevolgd in 1978 door Schijn des kwaads : bespiegelingen over gedragsregels voor politici 6.

Vondeling was die bewuste avond laat uit Den Haag vertrokken, waar hij nog een vergadering had bijgewoond. Daarna had hij nog het Nederlands voetbalelftal de wedstrijd tegen de DDR zien winnen. Vervolgens was hij op weg naar Straatsburg gegaan, waar hij als ondervoorzitter van het Europees parlement aanwezig zou zijn. Het ongeluk had in de nacht plaatsgevonden toen hij op de E10 tussen Antwerpen en Brussel rond half twaalf door een spookrijdende automobilist (38) uit Londerzeel, in mistige omstandigheden werd geramd. De spookrijder reed uiterst rechts en de Mercedes met daarin Vondeling, reed op de derde baan, uiterst links. Zwaargewond werd Vondeling (63) overgebracht naar het St.-Jozefziekenhuis van Mechelen, waar hij 3½ uur na aankomst overleed aan zijn verwondingen. De Deense collega van Vondeling en tevens bestuurder Jarne Bent Bolvig (38) overleefde het ongeluk met lichte verwondingen. Vondeling zat achterin waar hij zat te lezen en een appeltje at. De spookrijder was op slag dood. Een ander automobilist, die ook geramd werd, kwam met de schrik vrij 7.

Tweede Kamervoorzitter Dolman droeg tijdens de herdenking in de Kamer enkele regels voor van Vondelings lievelingsdichter Gerrit Achterberg:

"Aan het roer dien avond stond het hart
en scheepte maan en bossen bij zich in
en zeilend over spiegeling
van al wat het geleden had
voer het met wind en schemering om
boeg en tuig voorbij de laatste stad."
8

Anne Vondeling heeft zijn merkwaardige familienaam te danken aan zijn overgrootvader Adam Vondeling. Deze werd in 1818 in Friesland als vondeling aangetroffen in een aardappelveld in Wijnjeterp. Adam vernoemde zijn zoon (traditiegetrouw) naar zijn (pleeg)vader Anne. Zodoende werd twee generaties later de voornaam dan ook Anne. 9.
Tegenwoordig heet de E10 de E19 10.

Jentsje Popma (Zwolle, 30-9-1921 11), krijgt in het voorjaar van de stichting Je Maintiendrai-Friesland en bv Friese Pers de opdracht om een portretbuste van Vondeling te maken. Ze willen hem daarmee vooral eren als oud-verzetsman en politicus. Het is het voornemen op het beeld op zijn verjaardag 2 maart 1982 over te dragen aan Leeuwarden. Om dit plan te begeleiden hebben ze een commissie in het leven geroepen onder voorzitterschap van Douwe A. Tammiga, Freark Dam, Sikke Doele, Peter Karstkarel, Harke van der Meer en Jan Spiekhout 12.
Popma vindt het een mooie, maar ook een moeilijke opdracht "want het was altijd een man in een colbertjasje, en zo keurig". En waar komt het te staan? Dat beïnvloedt de pose. En dus vraagt Popma zich af. Op welk been sta je? Hoe kijk je? Wat doe je met de armen en handen? En dan ga je foto's kijken. En je neemt waar. Linkerhand rustend op rechterbovenarm, enzovoorts... Nee, dat valt nog niet mee. Je maakt immers iets waar vele jaren, vele mensen naar kijken. "Over vijftig jaar staat het er nog, en dan moet het als beeld op zichzelf ook nog plezierig wezen om naar te kijken. Het is een strijd tussen beeld en beeltenis", zegt Popma.
In het licht van zijn doodsoorzaak, kopt de Volkrant dan ook terecht als antwoord op de vraag van Popma "En waar komt het te staan?": "als een functie in het verkeer" 13.

Onthullling beeld 2-3-1982
Anne Vondeling | 1981 | Jentsje Popma
fotocredits: Provincie Fryslan (W. Walta)
[Tresoar, CC0 1.0]

In de sokkel van grijze basalt is het symbool van het hedendaagse socialisme gebeiteld, een gekromde roos. Zijn naam is met gouden en met zwarte letters aan voor- en achterzijde aangegeven.

Op de achterzijde staat verder:
"ta eare en oantinken fan Dr. Ir. Anne Vondeling."
* 2-3-1916 - Appelskea
+ 22-11-1979 - Mechelen
Sosialistysk Strider en Steatsman
Lid en foarsitter Twadde Keamer
Minister fan Lânbou en Finânsjes
Lid fan it Europeesk Parlemint
14.

Om twee uur onthulde burgemeester Johannes S. Brandsma deze portretbuste. Naast de familie Vondeling waren onder andere de ministers Ed van Thijn (Binnenlandse Zaken) en Joop den Uyl (Sociale Zaken) en de PvdA-voorzitter Max van de Berg aanwezig. Daarnaast de Kamerleden Sytze Faber (CDA) en Kees Zijlstra (PvdA), oud-Kamerlid Jakob T. Vellenga en Europarlementariër Johan van Minnen 15.
Maar het beeld staat er voornamelijk voor degenen die niet bij deze plechtigheid waren. Solidair zijn met de gewone mens, daarop draaide Vondeling. Hij zette zijn bereikte positie in om te zorgen dat de machtelozen niet vermorzeld zouden worden door de vele maatschappelijke krachten. Daarvoor heeft hij zijn hele leven ingezet. En tijdens de onthulling van dit beeld, zullen velen die hij - onzichtbaar voor de buitenwereld - geholpen heeft, een eigen standbeeld in hun hart hebben opgericht. Dat is waar we nu naar kijken, hun stille dankbaarheid.
"Bijna niemand kan zelf iets doen aan de situatie, waarin hij leven moet. Geen mens kan z'n ouders kiezen. Dat is niet erg voor mensen, die het goed hebben. Het is afschuwelijk en ontmoedigend voor hen die telkens weer het slachtoffer dreigen te worden van een situatie, die ze zelf niet gekozen hebben, maar waarin ze terechtgekomen zijn, zonder dat hun is gevraagd, of ze dat zouden willen." 16

Het straatje achter het beeld van Vondeling, de Kleine Kerkstraat - tien jaar geleden verkozen tot het leukste straatje in Nederland - nodigt ons nog steeds uit om hier verder te gaan kijken naar het avondeten. Mimma autentico ristorante italiano, een traditioneel restaurant, serveert eten uit Umbrië en de rest van Italië.
We laten ons verrassen en gaan naar binnen. Nee, pizza zul je hier niet vinden. Wel geweldige andere gerechten die smaakvol zijn gemaakt. En de voertaal blijkt Engels te zijn. Voor ons worden het de visgerechten salmone en rana pescatrice (zalm en zeeduivel). En inderdaad, zeer smaakvol. Net als de daaropvolgende tiramisu, trouwens. Voor herhaling vatbaar, kunnen we wel zeggen. En dat blijkt al eerder te zijn dan gedacht, maar daarover later meer.
Het pand waarin Mimma gevestigd is, heeft Amsterdamse Schoolstijl-elementen in de voorgevel zitten. Het zou dan ook in 1925 17 gebouwd zijn. Het pand heeft de gemeentelijke monumentenstatus (GM 0080/192) 18. Vanaf het begin was hierin de slagerij gevestigd. J. v.d. Schuit, Vleeschhouwer, met tel.nr. 1881 19 hield hier zijn rund-, kalfs- en varkensslagerij, dat hij donderdag 26 maart 1925 opent, waarbij de slagerij is ingericht "naar de eischen des tijds" 20. Vóór de nieuwbouw, waarvoor in 1924 een vergunning was verleend 21, zat hier in ieder geval al sinds 1882 een slachterij 22. Jochem van der Schuit wordt op 31 december 1875, rond 17:00 uur geboren in Balk, Gaasterland. Zijn ouders zijn Harmen Fredriks van der Schuit (kramer) en Janke Jochems Porte. Hij zou als twintigjarige uitgroeien tot 1.635 meter. Hij heeft een ovaal gezicht met blonde haren, grijze ogen en een kleine mond. Hij kiest voor het vak van slager en gaat als slagersknecht aan de slag.
Op 31 mei 1905 huwt hij met de zes jaar jongere dienstbode Henderkien Linker uit Assen. Ze krijgen daarna drie kinderen, Jacoba (1905) - zij overlijdt echter binnen enkele dagen, Harmen (1906) en Janke (1909). In het in 1925 geopende pand blijven ze nog acht jaar werkzaam, waarna ze in mei 1933 verhuizen naar de Lekkumerweg 25 rood te Lekkum 23. Ze deden de zaak over aan Tj. Velstra 24.

detail uitbreidingsplannen Leeuwarden - 1935
bron: Delpher: Leeuwarder nieuwsblad : goedkoop advertentieblad, 02-02-1935 Het nieuwe uitbreidingsplan der Gemeente Leeuwarden;
Of ze in hun nieuwe woning nog echt van hun 'oude dag' hebben kunnen genieten is de vraag. Ze kwamen daar terecht in een grensconflict tussen de gemeenten Leeuwarden en Leeuwarderadeel dat Het grensconflict aan de Lekkumerweg ging heten. Dit ging in 1933 zelfs zover, dat er een afrastering met prikkeldraad kwam, inclusief waarschuwingsborden en politiebewaking. Ook waren de ambtenaren van de gemeente niet te beroerd om andere zaken als manipulatie- en machtsmiddel in te zetten. En bewoners zaten intussen volledig klem.
Dit grensconflict zou zich tot 1 januari 1944 voortslepen. De op 1 november 1940 door Leeuwarden opnieuw aangevraagde grenswijziging werd toen gehonoreerd door Binnenlandse Zaken. De straat kreeg een nieuwe naam, Verzetsstraat. Dit zal echter niet een verwijzing zijn naar het verzet van de gemeente Leeuwarderadeel.
Met het verhaal en standbeeld van Vondeling in het achterhoofd, zien we dat het wel kan om er voor de burger te zijn. Dienstbaar zijn aan de burger, dat is immers de primaire taak waarvoor de overheid is opgericht. Uit bovenstaand verhaal blijkt echter dat sommige ambtenaren volledig hun doel en bestaansrecht uit het oog verloren zijn en daarmee precies het omgekeerde doen: de burger schade berokkenen.
Op 11 september 1940 kwam Jochem op 64-jarige leeftijd zacht en kalm in het St. Bonifatius Hospitaal te overlijden 25. In de jaren 70 van de twintigste eeuw kunnen we 'Vleespaleis' op het raam lezen van het pand aan de Kleine Kerkstraat. 26.

We besluiten, voordat we teruglopen naar de wagen, nog even een klein stukje door de stad te lopen. Hierbij is nieuwsgierigheid ons voornaamste reden om dit te doen. We willen graag zien waar de nieuwe hoge toren nu eigenlijk staat.
Wanneer we weer langs Vondeling op de Nieuwestad zijn gekomen, willen we bij de Wibra de Ipe Brouwerssteeg inlopen. We zien de tegel:
"Door brand verwoest
28.4.1990
---------------------
Herbouwd in 1991
door
G. Th. & H.F. Huizenga
en gaan nog eens naar de pui kijken. Best wel een aparte pui, met gebruik van ongebruikelijk materialen, kleuren en vormen.
Wat blijkt, tijdens de brand zijn twee historische panden - met hierin filialen van de textielketens Wibra en Kooistra's Kledinghuis - volledig verloren gegaan. Melding van de brand kwam op zaterdagochtend om even na 10:20 uur binnen bij de Leeuwarder brandweer. Al vlot werd duidelijk dat er geen houden meer aan was. De grootste zorg ging daarom uit naar behoud van belendende panden van het voormalige hotel Bellevue en Brilmij. Voor brandweercommandant Ger van Meegdenburg en zijn mannen en de mannen uit omliggende plaatsen Tietjerksteradeel, Franeker, Menaldum, Stiens, Grouw, Marssum, Bergum, Dokkum en St. Annaparochie en helse opgave 27. Het vermoeden is dat de brand is ontstaan nadat een kledingstuk in de textielzaak vlamvatte. Het is onwaarschijnlijk dat dit - midden in de zaak - door kortsluiting is ontstaan, aldus de politie. Tjitske de Vries, bedrijfsleidster bij Wibra, suggereert een sigarettenpeuk of brandstichting. Voorlopig is alleen maar duidelijk dat achter in de winkel een bak met kleding als eerste brandde. Een ander - doch niet ontkent of bevestigd - vervolgverhaal laat een toevallig bij de Wibra winkelende brandweerman, die bak omgooien, om het te willen blussen. Echter de slang weigert dienst. Wibra's directeur Arnoldus Wierdsma waarschuwt echter voor indianenverhalen, maar bevestigd dat de bedrijfsleidster de beginnende brand zou hebben ontdekt. Tevens sluit hij kortsluiting uit, omdat op de bewuste plek geen stroomkabels aanwezig waren.
Dat het vuur zo snel om zich heen kon grijpen, verbaast de eigenaar en verhuurder van de panden H.F. Huizinga niets. Het zat vol met hout. Daarnaast werd de zolder boven de Wibra verhuurd aan Kooistra, en zodoende ontbraken daar de muren 28.

Het zal een uitdaging worden om er weer iets moois voor in de plaats te bouwen, laat G. Karstkarel, van de gemeentelijke afdeling culturele zaken en tot voor kort belast met monumentenzorg, desgevraagd weten. In een voorschot geeft hij alvast een indruk in een schetsje. Het zullen in ieder geval weer twee panden moeten worden, dat staat als een paal boven water. En echte architectuur. Maar geen nieuwbouw in oude stijl filosofeert hij samen met de nieuwe beleidsmedewerker monumentenzorg, Leo van der Laan. De variatie in de gevels maakt het juist leuk. Hij schetst het ene pand met een holle façade en het pand naast de steeg krijgt een bolle dakconstructie. Beide uiteraard globaal op dezelfde hoogte als beide naastgelegen panden. De ramenpartijen per verdieping speels van elkaar afwijkend in hoogte, maar wel drie stuks 29.
Langzaam wordt de oorzaak van de brand duidelijk. Begin juni wijst alles op een jongetje die naar alle waarschijnlijkheid in de winkel een aansteker uit de verpakking had gehaald en daarmee is gaan spelen. Bevestiging hiervan werd pas halverwege augustus gekregen, waarna de zaak werd afgerond. Gezien de jonge leeftijd, zonder verdere strafvervolging 30.
Architect Gelt Glas, van het bureau Abel, Eisma en Glas komt begin juli 1990 met een eerste ontwerp, dat door de gebroeders G.Th. en H.F. Huizenga voor de eerste keer wordt bekeken in het bijzijn van de welstandcommissie Hûs en Hiem, waarna de discussies over details konden starten. De richting van het ontwerp wordt in ieder geval omarmd. Dat geldt echter niet voor het ontwerp van de Dokkumse architect Broor S. Adema voor het pand ernaast. Deze wordt begin augustus afgekeurd met "te veel uitgaan van een oubollig thema" en "te krampachtig speels". Twee weken later komt Adema met een nieuw ontwerp, dat de goede kant opgaat. Het zetten van architectonische puntjes blijkt nog niet eenvoudig. Zo wordt na het slanker laten ogen en met een halve meter laten rijzen van de gevel, het ontwerp van Adema dit maal goedgekeurd. Daarentegen vindt het kleiner maken van wat "de korf van de Wibra" is gaan heten, bij sommigen weerstand onder het mom van "verlies aan spanning". De aanpassingen van twee weken later, werden vol lof geaccepteerd.

Op 17 mei 1991 bereikte de nieuwbouw het hoogste punt en plantten de broers Gerhard en Hendrikus Huizenga de vlaggen. De planning is dat het in september af is en de winkels weer open zijn 31.
Wij lopen vervolgens alsnog door de Ipe Brouwerssteeg naar het Ruiterskwartier, waar overduidelijk wordt gebouwd aan een nieuwe bioscoop. Dit levert dan waarschijnlijk vanuit deze steeg nog slechts kortstondig dit beeld van de zwarte Achmeatoren, die we zochten. 'Binnenkort' zal dit uitzicht er niet meer zijn.
We lopen even een stukje om het Gerechtsgebouw en krijgen door de Prins Hendrikstraat mooi zicht op deze 114,6 meter hoge toren. Het is met zijn 28 verdiepingen het hoogste gebouw van Leeuwarden en de provincie Friesland.
Tevens zal er eeuwenlange gekoesterde droom mee in vervulling gaan in de strijd over het hoogste gebouw 32.
Abe Bonnema bezwoer in 1998 dat hij Leeuwarden een skyline ging geven. Op het moment dat zijn toren bijna voltooid was, kwam hij te overlijden. Architect Bonnema (Stiens, 6-9-1926 - Groningen, 9-8-2001) "was voor de provincie te werelds, maar voor de wereld te provinciaal", zegt Tjeerd Dijkstra, jaargenoot tijdens de Delftse studie bouwkunde en latere oud-rijksbouwmeester over zijn behaalde bovengemiddelde status 33.
Ook in het Fries Museum heeft Bonnema een aandeel zitten. Hij schonk het 18 miljoen euro, na zijn overlijden, onder voorwaarde dat zijn architecten uit Hurdegaryp het samen met architect Hubert-Jan Henket (Heerlen, 11 maart 1940) uit Esch mocht ontwerpen 34.
Op het plein voor het Fries Museum krijgen we een object in het oog, waar we ons best voor moeten doen. De betonnen ontluchtingskoker van de onder het Wilhelminaplein en langs 't Zaailand liggende parkeergarage is door dichter Melvin van Eldik (Surabaya, 14-07-1954) versiert met een taalklimop.


Melvin van Eldik draagt zijn gedicht Onwemelbaar voor

Melvin van Eldik draagt zijn gedicht Onwemelber voor
onwemelber uutdijende stad, wiken en kertieren
langs onbenoemde lanen
stromen fan ut komt en ut gaat
tussen dageraad en avendfal

bij ringwech over ut spoar
tussen uutlaatgas en de geur fan fersbakken broad
ut eens wearsinwekkend geloei fan ter doad
feroordeeld fee op wech naar ut abbetwaar

op de nieuwe jas fan ut plein
hakken kleurege skunen de leegte kapot, flot of stoatend
in de avendstraten bedaart de fugatiese driftechhyd fan alwear un dach

allegro, vivace, presto, prestissimo, haastech,
mar noait in ferstikking ferblivend....onwemelber

Op zijn site is het gedicht Onwemelbaar in het Nederlands te lezen.
Het gedicht 'Onwemelber' is in cortenstaal rondom aangebracht en uitgevoerd door 'kaligraaf' René Knip (Hoorn, 13-7-1963). Van hem kwamen we al eerder werk tegen in Wijdenes .

Het werk werd op 8 mei 2013 door Cultuurwethouder Isabelle Diks onthuld en is geschreven ter gelegenheid van de heropening van dit plein 35.

We zien het zonnetje langzaam naar beneden gaan en lopen daarom maar eens weer naar de wagen. Via de Oude Doelensteeg, over de Nieuwe Pijp en door de Nieuwesteeg, bereiken we door de Bagijnestraat weer de Kleine Kerkstraat. Deze brengt ons naar het plein waar tot 1595 de Sint-Vituskerk stond. Deze kerk is dan ook de naamgever van de Kleine Kerkstraat (evenals de Grote Kerkstraat). In 1525 was het het toneel om de Staten te laten trouwzweren aan Prins Karel van Oostenrijk (Karel V), als eveneens daarvoor was gebeurd met inhuldiging van Hertog Albrecht van Saksen. In 1595 werd het besluit genomen om het wegens bouwvalligheid toch maar te slopen 36. De buitenmuren hebben er echter nog tot 1706 gestaan. Deze muren werden vervolgens tot 1866 vervangen door bomen, om aan te geven waar het gebouw had gestaan 37. Sinds de zomer van 2007 vormen 24 tegeltableaus - met daarop verschillende afbeeldingen uit de collecties van Historisch Centrum Leeuwarden - de20:53 16-6-2020 contouren. Deze 24 maken onderdeel uit van totaal 125 natuursteenplaten die aangebracht zijn. Het gehele concept werd bedacht door Frank Meijer van MTD Landschapsarchitecten. De stenen zijn gegraveerd in China. Anno 2019 wil men nieuwe inscripties door Hutting Natuursteen te Leeuwarden laten doen 38.
Wij treffen echter ook nog een geheel andere laag aan. Dit maakte deel uit van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018 (LF2018). Lân fan taal gaf de opdracht om hier in de drie talen Fries, Engels en Spaans ‘Taal maakt ons mens’ schrijven.
We lezen:

Taal makket us ta mins.
Language makes us human.
El lenguaje nos hace humandos.

FaberExposize maakte de sjablonen en Van der Geest Schilderspecialisten voerde het werk uit binnen het totale kader van 40 bij 40 meter 39.

Aan de voet van de toren komen we Pieter Jelles Troelstra - (Leeuwarden, 20-4-1860 - Den Haag, 12-5-1930) tegen, die hier wordt geëerd als Dichter, Strider en Steatsman 40.
Achterop de sokkel staat

piter jelles
trou soan / fan us folk
sjonger / fan us liet
strider / foar us rjocht 41.

Dit is in het Nederlands trouw zoon van ons volk, zanger van ons lied, strijder voor ons recht 42.
Hij kijkt uit over het plein waarover we net liepen. Dit beeld werd gemaakt door Hildo Krop (Steenwijk, 26-2-1884 - Amsterdam, 20-8-1970). Krop heeft Troelstra afgebeeld als een man die op het punt staat een stap vooruit te maken, die nieuwe tijd binnenstappend 43.
Het standbeeld, omringd met acht paaltjes, werd op 6 oktober 1962 onthuld door de kleindochter van Troelstra, Veronika Bay, onder het toeziend oog van de 82-jarige weduwe S. Stroelstra-Oosterbaan en zoon Jelle. Onder de genodigden ontbrak - wegens ziekte - de maker van het beeld. Voorafgaand aan deze plechtigheid - dat begon met het gebeier van de zware klokken in de toren - nam de voorzitter van het werkcomité, J. Klok het woord. Hierna werd het lied Eala Fria Fresena44 van Troelstra gezongen onder leiding van Jacques Bos. Willem Drees memoreerde in zijn toespraak, dat dit inmiddels zijn derde standbeeld is. De andere twee staan in Den Haag en in Stiens. Vervolgens schetste hij zijn levensverhaal en strijdpunten. Fedde Schurer legde de nadruk op dat Krop Troelstra één gezicht had gegeven. En dat er geen verschil zit tussen de strijder en de dichter. Van die misverstanden dat de Fries schrijvende Piter Jelles is verdwenen in een Nederlands staatsman, of dat hij, na het schrijven, toch nog goed is terechtgekomen, wil hij dan ook niets (meer) weten of horen. En eigenlijk was een beeld niet nodig geweest, omdat hij immers in ieders hart aanwezig is. De bijeenkomst werd afgesloten met het zingen van een andere tekst van Troelstra, namelijk It âldershûs 45.

Achter de toren lopen we nog het stukje Torenstraat, om uit te komen bij de Boterhoek, waarna we weer over de Westerplantage lopen. Tussen de straat en de Vrouwenpoortsbrug komen we het volgende beeld tegen.
Het blijkt te gaan om Piet Paaltjens aka dichter en predikant François HaverSchmidt (Leeuwarden, 14-2-1835 - Schiedam, 19-1-1894). Dit beeld is in 1986 gemaakt door - wederom - Jentsje Popma. Het beeld werd aan de stad geschonken door zijn broer Folkert Popma, die hiermee zijn 25-jarig jubileum in de makelaardij luister bij zette 46.

Snikken en grimlachjes : academische poëzie / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1867

Snikken en grimlachjes : poëzie uit den studententijd / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1871 - 2e druk

Snikken en grimlachjes : poëzie uit den studententijd / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1875 - 3e druk

Snikken en grimlachjes : poëzie uit den studententijd / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1878 - 4e druk
Snikken en grimlachjes : poëzie uit den studententijd / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1881 - 5e druk
Snikken en grimlachjes : poëzie uit den studententijd / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1889 - 6e druk
Snikken en grimlachjes : poëzie uit den studententijd / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1895 - 7e druk

Snikken en grimlachjes : poëzie uit den studententijd / Piet Paaltjens
Schiedam : H.A.M. Roelants, 1904 - 8e druk
De dichtbundel "Snikken en Grimlachjes", zijn metalen beeltenis heeft het in zijn hand, behoort waarschijnlijk tot de beste literaire vertegenwoordiging van de Romantiek in onze taal geschreven. Er waren dan ook vele herdrukken. In een exemplaar van de zesde druk - de laatste tijdens zijn leven - werden drie originele stukken toegevoegd, waaronder een door hem zelf getekend postcard 47.
Het beeld toont Piet Paaltjens als student, die hij tussen 1852 en 1858 doorbracht in Leiden. Hier studeerde hij theologie. In deze periode nam hij als pseudoniem of liever gezegd als zijn alter ego de naam Piet Paaltjes aan. Dit naar aanleiding van een ontmoeting, tijdens een uitstapje in Haarlem, met een man, die zich desgevraagd voorstelde als zodanig. Het blijkt dus een echt voorkomende naam te zijn. Een herkende hem als een aannemer uit Haarlem. Zo'n dertig jaar later, op 21 februari 1885, zou de naam verschijnen in een advertentie in het "Nieuws van den Dag. Piet Paaltjes zou parfum en geneesmiddelen verkopen in Amsterdam 48.
De bedoelde advertentie is echter op die dag niet te vinden. Wel wil een Stadnieuwsbericht een verband leggen tussen Piet Paaltjens en P. Paaltjens & Co. De vraag is echter of dat op deze manier kan en hoe is dit verhaal tot stand gekomen? Ook in van nog weer latere datum (1910) zijnde "Opgaven der Voorjaars-examens v.d. Federatie van Handels- en Kantoorbedienden-Ver. in Nederland" gaat hierop door. In 1925 komen we nog een P. Paaltjens (met Algemeen Stamboek no. 56807) tegen in de rang van Onderl. 49

In het parkje zelf komen we langs weer een beeld. En nu we toch bezig zijn, bekijken we deze ook meteen maar. Dit beeld toont de staatkundige denker en sociaal hervormer Th.M.Th. van Welderen baron Rengers. Theodorus Marius Theresius (Theo) van Welderen baron Rengers (Leeuwarden, 9-1-1867 - Leeuwarden, 15-7-1945) was een politicus, die van 13 oktober 1914 tot 19 september 1916 Eerste Kamerlid was voor Friesland. Hij woonde in Oenkerk / Oentsjerk op de Heemstra State en zomers stond de Stania State tot zijn beschikking. Naast bestuurder was hij dus ook een landedelman.
Op de achterkant lezen we:
Yn neare tiden hawwe jo oan fryslans takomst leaud
Jo wiisden nije wegen, hawwe dy mei us bigien
En skoander is hwat jo hjir bouden. Duorsumer as stien
is dat it folk jins namme earet en jo tankber bliuwt

In nare tijden heb jij in Frieslands toekomst geloofd /
je wees naar nieuwe wegen, bent die met ons begaan /
en schoner is wat je hier bouwde, duurzamer dan steen /
is dat het volk jouw naam eert en je dankbaar blijft.)
of
In moeilijke, beklemmende tijden hebt gij geloofd in de toekomst van Friesland.
Gij wees ons nieuwe wegen en hebt deze met ons begaan.
En voortreffelijk is al datgene, wat gij hier hebt gebouwd. Echter duurzamer dan steen
is dat het Friese volk uw naam eert en u met dankbaarheid blijft gedenken.

Hij werd door zijn medestudenten in Leiden "de rode baron" genoemd. Desondanks dat trad hij niet in voetsporen van de andere rode mannen als Domela Nieuwenhuis of Troelstra. Hij zocht zijn richting in en gebruikte zijn talenten voor een economische vrede en rust. Hij begon - klein - met de lokale bevolking rondom zijn state te overtuigen, dat sparen rendeerde. En dus liet hij kinderen wekelijks een stuiver afgeven op de Heemstra-state. Hij schreef het vervolgens bij in een primitief spaarbankboekje. De oprichting van de Vereeninging Coöperatieve Voorschot- en Spaarbank was de volgende stap. Deze werd woensdag 11 maart 1896 notarieel vastgelegd.
Als maker van het beeld, lezen we wederom de naam Hildo Krop. Hij maakte dit beeld in opdracht. De gemeente had inmiddels gezorg dat de rugzijde van het monument werd afgesloten met een cirkelsegmentvormige muur, gemetseld in Friese moppen. De kosten van ca ƒ 1000 zal door de gemeente worden gedragen. Het werd op 21 september 1955 om 15:30 onthuld door oud-minister-president P.S. Gerbrandy.

Th. M. Th. van Welderen Baron Rengers : Een groot Nederlander / J.P. Wiersma
's-Gravenhage : Nijhoff, 1955
Omdat hij tevens kamerheer i.b.d. was geweest ten tijde van Koningin Wilhelmina, was namens de Koningin de huidige kamerheer i.b.d. R. Römer aanwezig. Tevens woonde de commissaris der Koningin, H.P. Linthorst Homan de plechtigheid bij. Het koor van Trijnwouden / Trynwâlden luisterde de plechtigheid op met gezang.
Tegelijkertijd verscheen ook zijn biografie getiteld Th. M. Th. van Welderen baron Rengers : een groot Nederlander, geschreven door Jacobus Pieters Wiersma (1894-1973) 50.

Hierna lopen we terug naar de auto. We kunnen ons nog net beheersen wanneer we de Molenstraat inlopen, om toch niet even het Westerpark in te wandelen, dat verlokkelijk naar ons lonkt. De auto brengt ons weer binnen een half uurtje rustig rijden terug naar ons tijdelijk verblijf in Ouwe Syl. Onderweg zien we diverse aantrekkelijke plekjes om later eens te bekijken.

noten:

1.
Wikipedia Leeuwarden (stad);

2.
rkd Giny Vos;

3.
YouTube GPTV Walviskunstwerk in Oude Lombardsteeg Leeuwarden 24-8-2014 (503 weergave);
YouTube GPTV Walvisgeraamte verlicht Leeuwarder steeg (802 weergave);
YouTube LEO Vandaag 28 augustus 2015 (220 weergave);
AvroTros Kunstuur met Giny Vos en Marjan Teeuwen, 17-4-2016;

4.
Leeuwarden in beelden : Beeldende kunst in de Friese hoofdstad Anne Vondeling;

5.
Parlement.com Dr. A. (Anne) Vondeling;

6.
Delpher: NRC Handelsblad, 22-11-1979 Vondeling man met persoonlijke en politieke moed;

7.
Delpher:
NRC Handelsblad, 22-11-1979 Dr. Vondeling overleden na auto-ongeluk;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 22-11-1979 Dr. Vondeling door autobotsing in België omgekomen;
Algemeen Dagblad, 23-11-1979 Tweede Kamer herdacht Vondeling : Diepe verslagenheid heerste op het Binnenhof;
De Volkskrant, 23-11-1979 Dood van Vondeling schokt parlement : "Onuitwisbaar stempel op Kamer";
De Telegraaf, 23-11-1979 Dood Vondeling wekt alom verslagenheid : "Wij herdenken hem met respect en dankbaarheid";
De Volkskrant, 13-02-1982 Een standbeeld voor Vondeling "als een functie in het verkeer" / Sietse van der Hoek;

Krantenbank Zeeland:
Provinciale Zeeuwse Courant, 23 november 1979 Vondeling omgekomen : Botsing met 'spookrijder';

Historische Kranten, Erfgoed Leiden en Omstreken:
Nieuwe Leidsche Courant, 23 november 1979 Overlijden van Vondeling wekt grote verslagenheid : 'Onuitwisbare stempel op politieke leven';

8.
Delpher:
Algemeen Dagblad, 23-11-1979 Herdacht in Kamer;

9.
Delpher:
Nederlands dagblad : gereformeerd gezinsblad, 23-11-1979 Dr. Anne Vondeling;
Wikipedia Anne Vondeling;
De Volkskrant, 13-02-1982 Een standbeeld voor Vondeling "als een functie in het verkeer" / Sietse van der Hoek;

10.
Wikipedia Europese weg 19;

11.
rkd Jentsje Popma;

12.
Delpher:
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 21-05-1981 Monument voor Anne Vondeling in Leeuwarden;

13.
Delpher:
De Volkskrant, 13-02-1982 Een standbeeld voor Vondeling "als een functie in het verkeer" / Sietse van der Hoek;

gevonden foto's:
ANP Historisch Archief, 7 Sep 1965 Portret-dr.a Vondeling-henry J. Fowler-jhr. Mr. E. Van Lennep, tenzij hij iets in z'n linkerhand vasthoudt;
dbnl Gerrit Borgers, Marten Scholten, Freark Dam en Anne Vondeling [Collectie Tresoar, Leeuwarden];
Sterrenslag, 1978, AVRO, Archief Beeld en Geluid, catalogusnummer FTA001094951, fotonummer 5 Gerrit Borgers, Marten Scholten, Freark Dam en Anne Vondeling [Collectie Tresoar, Leeuwarden];

14.
Delpher:
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 02-03-1982 Jentsje Popma schiep beeld sympathiek politicus : Anne Vondeling in brons vereeuwigd / Rudy Hodel;
Mens & Dier in Steen & Brons / René en Peter van der Krogt Anne Vondeling;

15.
Delpher:
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 02-03-1982 Portretbuste onthuld van Anne Vondeling;

16.
Delpher:
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 04-03-1982, Bij nader inzien Anne Vondeling: een monument voor zichzelf / Laurens ten Cate;

17.
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) Pand ID 0080100000494600;

18.
Wikipedia Kleine Kerkstraat (Leeuwarden);

19.
Historisch Centrum | Leeuwarden FDKLKRKSA048 / H.A. Rollema;
Historisch Centrum | Leeuwarden FDKLKRKSA049 / H.A. Rollema;
Historisch Centrum | Leeuwarden FDKLKRKSA079;

20.
Delpher:
Leeuwarder courant, 25-03-1925 Advertentie;

21.
Historisch Centrum | Leeuwarden, Bouw en hinderwetvergunningen 3450;

22.
Historisch Centrum | Leeuwarden, Bouw en hinderwetvergunningen 7605-0171;

23.
Delpher:
Leeuwarder courant, 20-05-1933 Advertentie;
Leeuwarder nieuwsblad : goedkoop advertentieblad, 17-06-1933 Gevestigd : in andere dorpen;
AlleFriezen:
Militieregisters aktenummer 048518;
Huwelijksregister 1905 aktenummer 0104;
Geboorteregister 1905 aktenummer 0779;
Overlijdensregister 1905 aktenummer 0534;
Geboorteregister 1906 aktenummer 0779;
Geboorteregister 1909 aktenummer 0444;

24.
Delpher:
Leeuwarder courant, 30-12-1933 Advertentie;

25.
Historisch Centrum | Leeuwarden: Leovardia, 1 november 2003, p. 24-26 Een grensconflict aan de Lekkumerweg / Paul Bron;
foto afrastering aan de Lekkumerweg van de gemeentegrens met Leeuwarderadeel door Gemeentewerken, augustus 1933;
Leovardia, 1 maart 2004, Brievenbus/mailbox30, p. 32 Herinneringen aan het grensconflict aan de Lekkumerweg / P. Kolk, Noordwijk;
Delpher:
Leeuwarder courant, 11-09-1940 Familiebericht;
Leeuwarder nieuwsblad : goedkoop advertentieblad, 02-02-1935 Het nieuwe uitbreidingsplan der Gemeente Leeuwarden;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 21-04-1984 We kanne nog méér bewere! (195) Leeuwarder grenzen;
foto Een kijkje bij de Leeuwarder "muur"anno 1933 toen de gemeente geen halve maatregelen nam om de grenzen van Leeuwarden te bewaken.
AlleFriezen:
Overlijdensregister 1940 aktenummer 0667;

26.
Historisch Centrum | Leeuwarden FDKLKRKSA050;

27.
Delpher:
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 30-04-1990 Brand verwoest winkelpanden in hart Leeuwarden : Voor miljoenen schade / Lars Kuipers;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 30-04-1990 'De boel verzuipen tot het gewoon niet meer wil branden' : Brand op de Nieuwestad, brand in het hart / Lars Kuipers;
De Volkskrant, 30-04-1990 Historische panden verwoest bij grote brand in Leeuwarden / Wim Phylipsen;
Nederlands dagblad : gereformeerd gezinsblad, 02-05-1990 Oorzaak brand Leeuwarden niet opgehelderd;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 03-05-1990 Brandslang in Wibra werkte inderdaad niet;

28.
Delpher:
Nieuwsblad van het Noorden, 30-04-1990 Brand vermoedelijk aangestoken;
Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad, 30-04-1990 Leeuwarder brand vermoedelijk gesticht;
De Telegraaf, 30-04-1990 Miljoenenbrand in Leeuwarden mogelijk opzet;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 01-05-1990 Vlammen Wibra konden ongehinderd verder
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 02-05-1990 Wibra zou brandweer te laat hebben gebeld

29.
Delpher:
De Volkskrant, 30-04-1990 Historische panden verwoest bij grote brand in Leeuwarden / Wim Phylipsen;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 07-05-1990 'Ze stonden zo lekker bij elkaar' : Wat overblijft na de Wibra-brand / Lars Kuipers;

30.
Delpher:
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 06-06-1990 Kind met aansteker mogelijk stichter brand bij Wibra;
Nieuwsblad van het Noorden, 07-06-1990 Miljoenenbrand wellicht aangestoken door ventje : Leeuwarder politie zoekt getuigen;
De Telegraaf, 07-06-1990 Jongetje stichtte miljoenbrand;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 18-08-1990 Kind van vijf stak Wibra aan: geen vervolging;
Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad, 18-08-1990 Peuter (5) stichtte brand in binnenstad;
Nieuwsblad van het Noorden, 18-08-1990 Kleuter stichtte miljoenenbrand;
De Telegraaf, 18-08-1990 Miljoenenbrand werk vijfjarig jongetje;
Limburgsch dagblad, 18-08-1990 Miljoenenbrand door 5-jarige aangestoken;
Het Parool, 18-08-1990 Kleuter stichtte brand;
Algemeen Dagblad, 18-08-1990 Grote brand wellicht door kind gesticht;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 25-08-1990 Holstmeerweg Blues : Twee weken recherche in Leeuwarden / Lars Kuipers;

31.
Delpher:
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 05-07-1990 Ontwerp eigentijds gebouw op plaats verwoeste Wibra-pand;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 13-07-1990 'Eigentijds klassiek' gepland op Nieuwestad;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 02-08-1990 Hûs en Hiem keurt ontwerp Kooistra af;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 16-08-1990 Welstand: nieuw ontwerp Kooistra in goede richting;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 30-08-1990 Welstand verdeeld over ontwerpen panden Nieuwestad;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 13-09-1990 Fiat welstand voor plan Wibra-pand;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 01-02-1991 Gat Wibrabrand gedicht;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 18-05-1991 Wonden Wibra-brand nu nagenoeg geheeld;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 19-09-1991 Nieuwe Wibra bijna klaar voor opening;

32.
Wikipedia Lijst van hoogste wolkenkrabbers van Nederland - Hoogste gebouwen per provincie;
Wikipedia Lijst van hoogste gebouwen van Leeuwarden;
Wikipedia Achmeatoren;

33.
De krant van toen:
Nieuwsblad van het Noorden, 13-08-2001 Abe Bonnema (1926-2001): Een nadrukkelijke functionalist;
Wikipedia Abe Bonnema;

34.
De krant van toen:
Nieuwsblad van het Noorden, 16-05-2002 Fries Museum 'erft' 18 miljoen van architect : Voorzitter museumbestuur: 'Het is geweldig';
Wikipedia Hubert-Jan Henket;

35.
Keunstwurk Onwemelber;
De krant van toen:
Leeuwarder Courant, 11-05-2013, gehoordgezien kunst;
Leeuwarder Courant, 29-03-2014 De stad en de stilte / Tim Fierant;
Streektaalmuziek in Nederland : Friesland Melvin van Eldik;
Straatpoëzie Onwemelbaar / Onwemelber;
Huis aan Huis Leeuwarden, 8 mei 2013, 04:33 Gedichtenzuil Wilhelminaplein Leeuwarden onthuld;
YouTube: Onthulling gedichtzuil van Melvin van Eldik op het Zaailand 8 mei 2013 / Simon van der Woude. - weergave 93;

36.
Grote of Jacobijnerkerk te Leeuwarden : historie en architectuur van een kloosterkerk / Bernhard van Haersma Buma. - Leeuwarden : Friese Pers Boekerij, 2008. - ISBN 978-90-330-0648-7. - p. 17;
Geschiedenis der Zeventien Nederlanden : III De geschiedenis van Gelder en Zutphen, het Sticht Utrecht, Friesland en Groningen, Kamerijk, de Zeventien Nederlanden onder één hoofd, Luik, Loon, de Zeventien Nederlanden na hunne scheiding en vervorming tot op het jaar 1880 / P.H. Witkamp. - Arnhem : Cohen, 1882. - p. 711;

37.
De stedelijke kunstverzameling van Leeuwarden, bevattende afbeeldingen van vorsten, beroemde mannen, merkwaardige gebeurtenissen en voorname gebouwen, benevens plattegronden, gezigten, kunstvoortbrengselen en bijzonderheden dezer hoofdstad van Friesland / W. Eekhoff (verzameld, beschreven en toegelicht). - Leeuwarden : Bokma, 1875. - p. 173;

38.
Historisch Centrum | Leeuwarden Leeuwarder historie gebeiteld in steen;
Aannemings & Bestratingsbedrijf Buitenpost Plein Oldehoofsterkerkhof;
Keunstwurk Herinneringskunstwerk;
Leeuwarden in beelden 125 hardstenen platen;
De krant van toen:
Leeuwarder Courant, 20-07-2007 Plein van Leeuwarder historie 'made in China';
Leeuwarder Courant, 15-08-2019 Lege 'zerken' bij Oldehove krijgen teksten : Ook Culturele Hoofdstad zal op steen worden gemomoreerd / Erwin Boers;

39.
Sign magazine, 18 april 2018 Markering op het plein;
Van der Geest schilderspecialisten Lân fan Taal teksten Oldehove Leeuwarden;

40.
Lees meer over Troelstra op en in:
Wikipedia Pieter Jelles Troelstra;
Pieter Jelles Troelstra als Fries, Nederlander en internationalist : ‘Sa, Friezen, gyng it my’ / Piet Hagen (in: It Beaken jiergong 71 - 2009 nr 1/2 93-102);

41.
Mens & Dier in Steen & Brons / René en Peter van der Krogt Pieter Jelles Troelstra;

42.
Politicus uit hartstocht: biografie van Pieter Jelles Troelstra / Piet Hagen. - Amsterdam : De Arbeiderspers, 2011. - ISBN 978-90-295-7667-3 p. 13;

43.
BWSA KROP, Hildebrand Lucien / Ger Harmsen;
rkd Hildo Krop;
Wikipedia Hildo Krop;

Delpher:
Friese koerier : onafhankelijk dagblad voor Friesland en aangrenzende gebieden, 08-10-1962 Kleindochter Veronika Bay onthulde standbeeld Pieter Jelles Troelstra : Plechtigheid op stralende oktoberdag in Leeuwarden;
44.
dbnl Eala fria Fresena! (Samle fersen / Piter Jelles Troelstra; Freark Dam, Klaes Dykstra, J.J. Kalma, Tineke J. Steenmeijer-Wielenga (editeurs). - Baarn/Ljouwert : Bosch & Keuning / De Tille, 1981. - ISBN 90-246-4374-0);
YouTube Eala Fria Fresena door Chr. Mannenkoren "Con Amore", Harlingen & "Ons Genoegen", Heeg, 16 januari 2014 [weergave 8609];

45.
Delpher:
Friese koerier : onafhankelijk dagblad voor Friesland en aangrenzende gebieden, 08-10-1962 Kleindochter Veronika Bay onthulde standbeeld Pieter Jelles Troelstra : Plechtigheid op stralende oktoberdag in Leeuwarden;
Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad, 08-10-1962 Troelstra-standbeeld onthuld in Leeuwarden;
De Telegraaf, 08-10-1962 Leeuwarden kreeg Troelstra-beeld;
Nieuwsblad van het Noorden, 08-10-1962 Leeuwarden heeft nu standbeeld Troelstra;
Het Parool, 08-10-1962 Troelstra-beeld in Leeuwarden onthuld;
Het Parool, 18-01-1979 Familiebericht;
De Telegraaf, 19-01-1979 Familiebericht;
NRC Handelsblad, 04-03-1989 'Het is onze plicht tegen teleurstellingen in, onze geest brandende en onze kracht staande te houden';
Nynke van Hichtum : Leven en wereld van Sjoukje Troelstra-Bokma de Boer 1860-1939 / Aukje Gerda Henke Holtrop. - Amsterdam : Contact, 2005. - ISBN 90-254-1716-7 p. 440, 464;
Een aantal verschenen schrijfvarianten van Veronika Bay, verschenen in enkele kranten: Veronica Bay, Veronika Baij, Veronica Baaij, Veronica Baai. We houden de schrijfwijze van het proefschrift van Holtrop aan.
dbnl It aldershus (Samle fersen / Piter Jelles Troelstra; Freark Dam, Klaes Dykstra, J.J. Kalma, Tineke J. Steenmeijer-Wielenga (editeurs). - Baarn/Ljouwert : Bosch & Keuning / De Tille, 1981. - ISBN 90-246-4374-0);
YouTube 9a It Aldershûs door Musica per Tutti, 2 juli 2011 [weergave 632];

46.
Leeuwarden in beelden Piet Paaltjens;
Piet Paaltjens Dichter-dominee 1835 - 1894 Jeugdjaren in Leeuwarden;
Piet Paaltjens Dichter-dominee 1835 - 1894 Over Piet Paaltjens;

47.
Piet Paaltjens Dichter-dominee 1835 - 1894 Over Piet Paaltjens;
Tzum literair weblog Nieuws: Uiterst zeldzaam opdrachtexemplaar Piet Paaltjens op Amsterdam Antiquarian Book Fair;

48.
Buitenbeeldinbeeld : beelden in de (semi) openbare ruimte Dichter;
Piet Paaltjens Dichter-dominee 1835 - 1894 Student te Leiden;

49.
In Delpher staan 6 krantentitels met "Nieuws van den Dag" in de titel, te weten:
De courant Het nieuws van den dag;
Het nieuws van den dag : kleine courant;
Nieuws van den dag; Het Nieuws van den dag : voor koningin en vaderland, voor waarheid, vrijheid en recht;
Het Nieuws van den dag : uitgegeven door de Kroniek van de Week;
Het nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indië.
Tussen de periode 20-02-1885 en 23-02-1885 levert het zoekwoord "paaltjens" slechts 1 resultaat op.
Te weten:
Het nieuws van den dag : kleine courant, 21-02-1885 Stadsnieuws : Piet Paaltjens schijnt weer terecht
Dit betreft echter geen advententie.
Wanneer we de zoekperiode aanpassen, nu tussen 23-02-1885 en 30-09-1885, dan vinden we 9 advertenties en 2 artikelen. Hierbij merken we op dat de advertenties inderdaad gaan over handelspraktijken in Passage Centraal 3. Echter dit betreft alleen iemand die P. Paaltjens heet. Voor die P. kunnen we talloze voornamen verzinnen.
De link in het berichtje Stadsnieuws tussen Piet Paaltjens en P. Paaltjens & Co. is dan ook bijzonder. Ook al omdat er de 23e februari over een advertentie wordt gerept, terwijl de eerste pas op 1 maart verschijnt. Een eerste advertentie vinden we echter in het Algemeen Handelsblad op 1 maart. Deze advertenties blijken echter van korte duur. Op 23-07-1885 treffen we alweer de laatste advertentie van P. Paaltjens & Co.

Een overzichtje van enkele advertenties uit deze periode:
Delpher:
Algemeen Handelsblad, 01-03-1885 Advertentie;
Algemeen Handelsblad, 08-03-1885 Advertentie;
Het nieuws van den dag : kleine courant, 09-03-1885 Advertentie;
Algemeen Handelsblad, 02-04-1885 Advertentie;
Het nieuws van den dag : kleine courant, 09-04-1885 Advertentie;
Het nieuws van den dag : kleine courant, 16-04-1885 Advertentie;
Het nieuws van den dag : kleine courant, 14-05-1885 Advertentie;
Het nieuws van den dag : kleine courant, 04-06-1885 Advertentie;
Algemeen Handelsblad, 04-06-1885 Advertentie;

De advertenties stralen een bepaalde allure uit, dat past bij het adres van de winkel. Passage Central (in het gebouw Mercurius) liep van de Prins Hendrikkade tot de Nieuwendijk in Amsterdam. Het pand waarin deze passage zich bevond was een ontwerp van Yme Bijvoets Gzn (Wymbritseradeel, 2-9-1837 - Haarlem, 1901) (bron: Stadsherstel Nieuwsbrief 64, p. 22; Gemeente Amsterdam Stadsarchief 149 Inventaris van het Archief van Architectenbureau IJ. Bijvoets Gz)
Dit pand Mercurius werd voltooid in 1883. De ‘Passage Central’ bleek uit monden op een commerciële mislukking. Het verdween dan ook alweer in 1886. Dit verklaard enigszins de tijdelijkheid van de advertentie van P. Paaltjens & Co. Het blijft natuurlijk wel de vraag wat de oorzaak was van het tijdelijke bestaan van de passage. Vanaf het begin hadden de ondernemingen het moeilijk om het hoofd boven water te houden. Wandelaars werden afgeschrikt door een 'zuiging', die door de richting naar het noorden werd veroorzaakt. Kortom, een slecht ontworpen gebouw. (bron: Amsterdamse Binnenstad IJme Gerardus Bijvoets (1837-1901); Delpher: De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad, 25-12-1886 Stadsnieuws)

Wanneer we in Delpher nogmaals gaan zoeken op het adres "passage central 3", dan komen we in deze periode P. Paaltjens & Co. ook tegen als P.P. & Co.
Delpher:
Mercurius; orgaan van de Vereeniging van Handelsbedienden Mercurius, jrg 24, 1910, no 27, 02-07-1910 p. 225;
Bijblad op het Staatsblad van Nederlandsch-Indië, 1925, 01-01-1925 p. 22-23;

50.
Mens & Dier in Steen & Brons / René en Peter van der Krogt Th.M.Th. van Welderen baron Rengers;
Keunstwurk T.H.M. van Welderen baron Rengers;
Wikipedia Theo van Welderen Rengers;
Parlement.com Th.M.Th. (Theo) van Welderen baron Rengers;
De Koeketromp, 17e jaargang, no.: 107 (april/mei 2020) 19. Kunst in Oentsjerk : Theo Van Welderen Rengers 2, buste van Hildo Krop / Gerhild van Rooij. - p. 39-45 (p. 45 vertaling achterzijde tekst Fries > Nederlands);
Delpher:
Provinciale Drentsche en Asser courant, 23-09-1955 Posthume hulde aan baron Theo Rengers (vertaling achterzijde tekst Fries > Nederlands);
Algemeen Handelsblad, 22-09-1955 Standbeeld Van Welderen baron Rengers te Leeuwarden onthuld;
Provinciale Drentsche en Asser courant, 10-09-1955 Prof. Gerbrandy zal standbeeld te Leeuwarden onthullen;
Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland, 20-09-1955 Een dankbaar gewst eert een van zijn grote zonen : Posthuum eerbetoon aan baron Rengers : Friesland heeft zijn ontwikkeling op agrarisch gebied voor een groot deel aan hem te danken;
Leeuwarder courant, 16-03-1896 Advertentie;
Leeuwarder courant, 16-03-1896 Particuliere Correspondentie.;
Algemeen Handelsblad, 12-04-1896 Coöperatieve Vereenigingen.;
Nederlandsche staatscourant, 13-04-1896 Coöperatieve Vereenigingen No. 374. De coöperatieve voorschot- en spaarbank "Trijnwouden", te Oenkerk;
De Heerenveensche koerier : onafhankelijk dagblad voor Midden-Zuid-Oost-Friesland en Noord-Overijssel, 23-08-1955 B. en W. van stellen voor: Rengers-monument komt bij Vrouwenpoortsbrug;

internetraadpleging: 5 - 13-6-2020



Passage de la Baleine | 2015 | Giny Vos, Leeuwarden


Anne Vondeling | 1981 | Jentsje Popma, Leeuwarden


rana pescatrice - salmone, Restaurant Mimma, Leeuwarden


Restaurant Mimma, Leeuwarden


panden Huizenga | 1991 | Broor Adema / Gelt Glas, Leeuwarden


Achmeatoren | 2002 | Abe Bonnema & Jan van der Leij, Leeuwarden


Achmeatoren | 2002 | Abe Bonnema & Jan van der Leij, Leeuwarden


Fries Museum | 2013 | Hubert-Jan Henket, Leeuwarden


Onwemelber | 2013 | René Knip & Melvin van Eldik, Leeuwarden


Taal maakt ons mens | 2018 | Lân fan taal, Leeuwarden


Pieter Jelles Troelstra | 1961-1962 | Hildo Krop, Leeuwarden


Oldehoofsterkerkhof, Leeuwarden


Piet Paaltjens | 1986 | Jentsje Popma, Leeuwarden


Piet Paaltjens (boek) | 1986 | Jentsje Popma, Leeuwarden


Th.M.Th. van Welderen baron Rengers | 1955 | Hildo Krop, Leeuwarden


      Oudebildtzijl
Bij aankomst in ons tijdelijk verblijf 't Laaisterplakky, gaan we eerst nog maar even een eigengemaakte cappuccino drinken.

Het Bildt is geen eiland : Capita cultuurgeschiedenis van een vroegmoderne polder in Friesland / Kees Kuiken
Groningen : Nederlands Agronomisch Historisch Instituut, 2013. - ISBN 978-90-367-6352-3

En om niet op de laatste dag van ons verblijf erachter te komen, dat we nauwelijks iets van ons verblijfplaats hebben gezien, besluiten we om na de koffie nog even klein rondje te wandelen door het dorp.

We wandelen langs de Oude Ried / Ouwe Rij / Oude Rijd - een voormalige zeeslenk die tot Oude Leije / Alde Leie liep 1 - over het Leijsterstreek naar de zijl of sluis in de afsluitdijk van de Boorne en Middelzee, de Oudebildtdijk. De Bildtdijk werd hier in 1505 met een lengte van 14 kilometer gebouwd. Een consortium, dat bestond uit 13 leden, waaronder Tomas Beukelaar, die dit octrooi van de Friese landheer op 22 februari 1505 binnenhaalde en tevens een zwager was van Jakob van Wijngaarden. Die laatste en ook zijn broers Floris en Dirk van Wijngaarden hoorden bij deze 13 en droegen elk zorg voor een ruime kilometer dijk. Elk lid had één homanschap in dienst, dat bestond uit ruim 100 dijkwerkers, om de klus binnen een jaar te klaren. Deze dijkwerkers waren tijdelijke contractarbeiders die rondtrokken van klus na klus. Ze hebben zich hier dan ook niet gevestigd 2. De naam van de dijk, zijl en streek heeft het te danken het proces van telkens afzetten van vruchtbare zeeklei, waarmee het gebied is opgebild 3.

Het eerste dat bij ons in het oog springt is een beeldje. Het beeld laat - volgens het informatiebord - Klaine Gerryt zien. Gerrit Keizer (Oudebildtzijl, 4-3-1874 - Oudebildtzijl, 22-12-1946) was als kind zo'n 80 cm en groeide als volwassene door tot 96 cm. Om zijn lengte te gelde maken, gaat hij optreden als natuurwonder op kermissen en trekt later als artiest, zanger, muzikant en acrobaat de hele wereld over. Moe van het reizen, wordt hij hier, wanneer hij is teruggekomen, sigarenhandelaar om vervolgens (met moeder en broers) naar Loosduinen te verhuizen. Op latere leeftijd komt hij hier weer terug.
Het beeld is in 2018 in opdracht van dorpsbelang Ouwesyl gemaakt door Hans Jouta (Holwerd, 10-12-1966) 4. De onthulling5 vond plaats op zondag 3 juni 2018. De Pyp, zoals de sluis hier wordt genoemd, stroomde vanaf half drie vol met genodigden en belangstellenden. Vanaf drie uur begonnen de feestelijkheden met dans en muziek, onder andere uit het toneelstuk Kaizerin fan Ouwesyl, gevolgd door de onthulling met Jan Rodenhuis en Fokje Miedema-Keizer 6. Van zo'n grote belangstelling was de maker van het beeld, die daarna aan het woord kwam, zeer onder de indruk: "Ik haw in soad ûnthullings meimakke, mar dit slacht alles."
Hierna kon men de vaste tentoonstelling over deze kleine Keizer bekijken in de Aerden Plaats 7. Dat zullen wij vast ook gaan bekijken tijdens ons verblijf.

We richten onze blik eerst even op de Kaaivaart, richting Nieuwebildtzijl en natuurlijk op de Pyp. Deze werd ook in 1505 gebouwd als een sluis waarin schepen geschut konden worden - eerst van hout, evenals de bijbehorende ambtswoning. In 2006 werd de sluis weer gerenoveerd en werkend gemaakt met eikenhouten waterkerende puntdeuren. Deze waren in de beginjaren vijftig van de twintigste eeuw verwijderd 8. Zo'n twintig jaar daarvoor, in 1937, werd nabij deze nog aanwezige sluisdeuren voor het eerst de exoot wolhandkrab waargenomen 9.

We lopen de Dominee Schuilingstraat in. Dit is een vernoeming naar de Doopsgezinde gemeente dominee, die hier - met uitzondering van een driejarig uitstapje in Hindelopen - gestaan heeft 10. Roelof Roelofs Schuiling (Kalkwijk, 28-4-1783 / ~Hoogezand, 1-6-1783 - Het Bildt, 12-7-1871) 11. Rond 14 mei 1812 kwam hij - lichtelijk uitknepen - voor een jaarlijks salaris van ƒ 250 naar Oude Bildtzijl. Dit was te weinig om zijn lasten van kostpenningen, kleding en boeken te kunnen betalen, want hij moest voor de aanvaarding van zijn benoeming ook nog eens afstand doen van de pastorie met tuin. De verhuur leverde namelijk extra inkomsten op voor de gemeente. Om zijn inkomsten te verhogen, hij was sinds 1814 gehuwd met Klaaske Thyssen Rienks, nam hij in 1816 een beroep aan in Hindeloopen. Op 1 november 1818 keert hij echter weer terug naar Oude Bildtzijl, waar hij tot 28 juni 1857 aanbleef 12.
We zien hier ook duidelijk toren op de verbouwde kosterswoning, dat de naam van het pasgeboren prinsesje Juliana - met toestemming en bijdrage van H.M. de Koningin - mocht gaan heten: Julianatoren. Architect Winters uit Winterswijk maakte dit ontwerp 13.

Wanneer we de andere kant op kijken, zien we de Ouwe Faart, dat schuin tegenover ons tijdelijk verblijf een aftakking is van de Ouwe Rij / Kaaifaart en hier aan de landzijde van de dijk loopt. Deze loopt zo'n 10 kilometer door, tot het de Holle Rij bereikt. Het zal niet verbazen, wanneer zal blijken dat een deel van daaruit gewonnen aarde, onderdeel is van het dijklichaam.
We treffen een eindje verderop aan de Ouwe Faart het voormalige schoolgebouw uit 1898. Het gemeentebestuur van Het Bildt zal op 14 februari 1898 om 15:00 uur bekend maken wie de openbare aanbesteding van het te bouwen gebouw in Oudebildtzijl heeft gekregen 14.
K. Bijlstra uit Holwerd wordt benoemd tot onderwijzer 15 en Dieuwke Zwalua wordt benoemd tot helpster bij het handwerkonderwijs 16.
We lopen nog een klein stukje verder, de Oudebildtdijk op. We zien hier een aantal opmerkelijke dieren in het weiland staan. Wybren en Tineke van der Weg hebben aan het einde van zomer 2017 besloten een ander pad in slaan en zijn begonnen met het recreatiebedrijf Hoeve Noordveld Recreatie voor campers en trekkers. En tevens hebben ze dus een dierenpark gecreëerd, waarin onder andere pauwen, nandoes, wallaby’s en alpaca's rondlopen 17. We zien dat de alpaca's nog niet zo lang geleden geschoren zijn. Getuige een latere fotosessie, blijkt dit nog geen eenvoudige klus 18.
Ook dezelfde terugweg geeft mooie beelden die we nog niet hadden gezien.
We lezen bij Aerden Plaats wat er zoal de doen is en wanneer.
En zo bereiken we weer 't Laaisterplakky, waar we ons nog even installeren op de bank en bijkomen van deze aankomstdag.

noten:

1.
Wikipedia Oudebildtzijl;

2.
Het Bildt is geen eiland : Capita cultuurgeschiedenis van een vroegmoderne polder in Friesland / Kees Kuiken. - Historia agriculturae, 45, ISSN 0439-2027. - Groningen : Nederlands Agronomisch Historisch Instituut, 2013. - ISBN 978-90-367-6352-3. - p. 52, 65, 75;
Ouwe Syl : Verklaring van de straatnamen Oversicht straatnamen Ouwe-Syl / Sytse Keizer: Oudebildtdijk;

3.
Het Bildt is geen eiland : Capita cultuurgeschiedenis van een vroegmoderne polder in Friesland / Kees Kuiken. - Historia agriculturae, 45, ISSN 0439-2027. - Groningen : Nederlands Agronomisch Historisch Instituut, 2013. - ISBN 978-90-367-6352-3. - p. 51;

4.
Wikipedia Hans Jouta;
rkd Hans Jouta;

5.
Bildts Filmhuus: Onthulling beeld fan de Klaine Gerryt Kaizer in Ouwe-Syl / Henk de Vries (deel 1, 2, 3, 4)

6.
Ouwe-Syl: Nieuws 3 juni, Klaine Gerrit Keizer na 72 jaar weer terug op Ouwe Syl;
De krant van toen: Leeuwarder Courant, 04-06-2018 ‘Klaine Gerryt’ Keizer: de man die eigenlijk geen sokkel nodig had : ‘Gyn steun, gyn subsidys, gyn pgb’s. Hij rêde sich’ / Wieberen Elverdink;
Leeuwarder Courant, 03-06-2018 Video Oudebildtzijl loopt uit voor onthulling beeld markante dorpsman 'Klaine Keizer' / Wieberen Elverdink;

7.
de Bildtse Post ’Klaine Keizer is d’r weer: pas goed op ‘m’ / Gerard de Jong;

8.
Het Bildt is geen eiland : Capita cultuurgeschiedenis van een vroegmoderne polder in Friesland / Kees Kuiken. - Historia agriculturae, 45, ISSN 0439-2027. - Groningen : Nederlands Agronomisch Historisch Instituut, 2013. - ISBN 978-90-367-6352-3. - p. 56;
Ouwe-Syl : Toerisme Trekpleisters De Pyp;
Ouwe-Syl : Geschiedenis De Kolk, Uithof en Valbrug van Oudebildtzijl 1380-1580 : Bedrijvigheid op ‘e Syl - 2 versie 08-06-2019 / Sytse Keizer. - [p. 1];
De krant van toen: Leeuwarder Courant, 04-06-2018 Mijmeren over herstel Pyp in Oude Bildtzijl / Elisabeth Post;

9.
Delpher
Friesch dagblad, 04-10-1937 Oude Bildtzijl 10.
Ouwe Syl : Verklaring van de straatnamen Oversicht straatnamen Ouwe-Syl / Sytse Keizer: Oudebildtdijk;

11.
Genealogie SCHUILING IXr Roelof Roelofs Schuiling;

12.
De Sneuper, nummer 74 (maart 2005) Ouwe Syl (Oude Bildtzijl) / J. Roosma, p. 47;

13.
De Sneuper, nummer 74 (maart 2005) Ouwe Syl (Oude Bildtzijl) / J. Roosma, p. 51 (Julianatoren);

14.
Delpher:
Leeuwarder courant, 25-01-1898 Advertentie;

15.
Delpher:
Leeuwarder courant, 24-05-1898 Kerk- en Schoolnieuws;

16.
Delpher:
Leeuwarder courant, 24-05-1898 - Uit de Provincie Het Bildt;

17.
Franeker Courant, 20-09-2017 Familie Van der Weg gooit roer om en start recreatiebedrijf Hoeve Noordveld / Suwarda Vis;

18.
Ouwe-Syl : Nieuws [2020] 13 april, Alpaca's geknipt en geschoren;

internetraadpleging: 14 - 15-6-2020



Kleine Gerrit Keizer (1874-1946) | 2018 | Hans Jouta, Oudebildtzijl


Kaaifaart, Oudebildtzijl


De Pyp | 1505, 2006, Oudebildtzijl


Dominee Schuilingstraat met Julianatoren, Oudebildtzijl


Ouwe Faart, Oudebildtzijl


OLO-school 1898, Oudebildtzijl


alpaca's, Oudebildtzijl













'Kruistocht in Spijkerbroek'
'Rondje om Zwitserland'
'weekendje Noord-Groningen'
'Ontdekking van de Vrije Friezen'
'Hanzesteden aan de Oostzee'
'Friesland - provincie in Nederland'
'Friesland uit het veen'
'Aan de oevers van de Schelde'
'Rondom de Gelderse IJssel'
'Binnen en rondom de Westfriese Omringdijk'
'De Ommelanden'















































Op zoek naar een mooi, leuk en uniek kado? Ga in nieuw scherm naar mijn PASFOTOBOEKJES en schrijfboekjes of PASFOTOBOEKJES en schrijfboekjes "Italian Collection"-site.
Of bekijk de kleurrijke schilderijen-expositie van m'n broer. Deze schilderijen zijn ook gebruikt als omslag voor de pasfoto- en schrijfboekjes.